exto | kunst, kunstenaars, galeries en exposities

Karien Deroo - Interview (dutch)

“De blik in de ogen is het belangrijkst”

een gesprek met Karien Deroo, oktober 2011

 

 

Wanneer Karien Deroo mij rondleidt in haar atelier, vraag ik me af of het er bij de oude meesters die ze bewondert ook zo zou hebben uitgezien. Hier en daar staan werken in verschillende fases van hun afwerking. Sommige doeken bestaan enkel nog maar uit een achtergrond, op andere doeken is de figuur reeds volledig geschilderd maar in grijstonen waarop later kleur zal worden aangebracht. Er zijn weinig werken waarvan ze zegt dat ze volledig af zijn, hier wil ze de kleur van de achtergrond nog bijwerken, daar vindt ze dat de schaduw van een hand nog moet worden aangepakt. De werken nemen hun tijd om tot stand te komen. Gedeeltelijk komt dit door de gebruikte techniek. Olieverf moet dagen, soms weken drogen vooraleer het overschilderbaar is. Vandaar al die werken in de verschillende stadia van hun wording. Maar die traagheid biedt aan de kunstenaar de gelegenheid om heel lang naar het werk te kijken en te overdenken wat een volgende stap zou zijn. Het nodigt uit tot perfectionisme.


Ik leerde Karien vijftien jaar geleden kennen toen ze grafisch vormgeefster was. Ze verzorgde de lay-out van brochures en had haar eigen bureau. Dat is toch iets helemaal anders dan waarmee ze nu bezig is?


Karien: Ja en nee. Lay-out is in wezen compositie en spelen met vlakken en dat blijft zeer belangrijk voor de opbouw van mijn huidige schilderijen. Maar ik heb inderdaad een heel parcours afgelegd vooraleer ik mij voltijds toelegde op het schilderen met olieverf. Als kind was ik al het gelukkigst toen ik kon tekenen en creatief zijn zonder veel beperkingen. Ik studeerde grafische vormgeving aan Sint Lucas in Gent omdat dit meer beroepsmogelijkheden bood. In mijn vrije tijd volgde ik echter lessen aan de kunstacademie van Roeselare. Daar kon ik mij uitleven in de vrije grafiek en het tekenen naar levend model terug oppakken.


Filip: Grafiek vereist net als schilderen met olieverf een goede beheersing van de techniek. Het gaat over etsen, houtsnijden,  lino’s, drukken en zo voort. Ben jij iemand die tuk is op techniek?


Karien: als je ergens wil geraken, moet je een auto hebben en moet je die ook kunnen besturen. Techniek is voor mij een middel om iets uit te drukken, geen doel op zich. Ik kan mij uren in boeken en websites verdiepen om meer te weten te komen over hoe de schilders uit vorige eeuwen te werk gingen, welke kleuren en welk bindmiddel ze bijvoorbeeld gebruikten. Maar het belangrijkste is welk effect je met deze techniek bereikt. Van de oude meesters leer je bijvoorbeeld hoe je de menselijke huid levendig op doek kunt brengen, hoe je de plooien van een kleed moet schilderen of hoe je metaal kunt doen glanzen.


Filip: Je werkte een tijdje als illustrator van kinderboeken. Was dit na jouw periode als grafisch vormgeefster een logische stap?


Karien: Mijn parcours als kunstenaar is voor een groot stuk het resultaat van toeval. Een vriendin raadde mij aan om mee te doen aan de selectie van een beurs voor kinderboeken in Bologna, de grootste van Europa. Ik werd geselecteerd en daaruit volgden verschillende opdrachten om kinderboeken te illustreren. Daar kwam veel tekenen bij te pas en eindelijk ook werken met kleur maar toch voelde ik me nog beperkt in mijn artistieke vrijheid. Ik begon kindertekeningen op groot formaat te schilderen. Dit prikkelde mij om composities op grotere doeken te maken. Vroeger had ik me ook al, eerder aarzelend, aan het schilderen van aangezichten gewaagd, dus die twee zaken kwamen samen.


Filip: was dit ook de overstap naar olieverf?


Karien: Eerst schilderde ik met acrylverf en dat had alles te maken met de ruimte van mijn atelier. Ik was toen klein behuisd en de doordringende geur van olieverf is heerlijk in een atelier maar niet om dagdagelijks in te wonen. Pas met mijn verhuis naar Brugge, waar ik nu een eigen atelier heb, kon ik ten volle met olieverf werken.


De werken tonen fragmenten van personen. Soms zijn er verschillende personages op één schilderij of soms gewoon een portret, een buste, of ook enkel een lichaamsdeel dat benadrukt wordt zoals een arm. De blik van de meeste personages blijft hangen bij de kijker. De figuren tonen nooit een expliciete emotie zoals vreugde of woede. Hun blik heeft dikwijls iets melancholisch of mysterieus. De context waarin deze mensen zich bevinden is niet duidelijk aanwezig op het schilderij maar ze bestaat wel. Je ziet dat iets deze personages beroert maar wat is niet uitdrukkelijk zichtbaar. Eigenlijk is dit dezelfde situatie waarbij we onbekende mensen tegenkomen op straat. Hun aangezicht verraadt een geschiedenis maar welke geschiedenis? Daar kunnen we enkel naar gissen. De personages die Karien Deroo schildert, hebben een gelaagdheid. Niet alleen in de letterlijke betekenis van verflaag over verflaag maar ook wat betreft de complexiteit van hun gevoelens. Het doet me aan Rembrandt denken.

 

 


Filip: welke oude meesters inspireren jou?


Karien: dat zijn enkele vanzelfsprekende namen zoals Rembrandt, Velasquez en Van Dyck. De olieverfschetsen die zij maakten, vindt ik soms nog fascinerender dan hun gekende werken. Die schetsen getuigen van een grote virtuositeit. Caravaggio boeit mij omwille van zijn clair-obscur: personages doemen op tegen een duistere achtergrond alsof ze door een spot zijn belicht. Ook de warmte waarmee Caravaggio eenvoudige mensen vereeuwigde, vind ik mooi. De laatste tijd leer ik veel van de Amerikaanse schilder John Singer Sargent, die trouwens ook een grote fan was van Velasquez. Ongelofelijk hoe subtiel hij een personage kan neerzetten. Maar ook minder bekende meesters. Ken je William Bouguereau? Bijna niemand kent hem en als ze hem kennen is het van de zeemzoete taferelen die hij schilderde. Maar hij heeft ook heel sterk werk gemaakt, altijd klassiek maar oerdegelijk geschilderd.


Filip: je woont en werkt in Brugge, een werelderfgoedstad met een rijk patrimonium aan kunstwerken, denken we maar aan de collectie Vlaamse primitieven in het Groeningemuseum. Is dit bepalend geweest voor jouw interesse in oude meesters?


Karien: Nee, die evolutie had overal kunnen plaatsvinden. Ik bewonder de Vlaamse Primitieven wel maar hun stijl is de mijne niet. In mijn werk zul je altijd de penseeltoets terugvinden. Ik zorg ook altijd dat mijn schilderijen een focus hebben. Bij de Vlaamse Primitieven is de zoom van een kleed in de benedenhoek even scherp en hyperrealistisch geschilderd als de wenkbrauw van de Madonna. Bij mijn werk is er een punt, meestal het aangezicht, waar de aandacht naartoe wordt gezogen.


Filip: heb je een bepaalde opleiding gevolgd om de techniek van de oude meesters onder de knie te krijgen?


Karien: ik ben op dat vlak autodidact en het zelf ontdekken verschaft mij ook een zeker plezier. Het sociaal contact in een school is prettig maar mag je niet afhouden van het echte werk. Overigens denk ik niet dat je dit hier in de buurt kan leren. Ik heb heel veel aan bepaalde blogs en websites op het internet. Vooral in de USA zijn daar veel schilders mee bezig. Vroeger kenden de schilders elkaar persoonlijk. Rubens stond bijvoorbeeld in bewondering voor Caravaggio en had hem ontmoet. Vandaag gebeuren die contacten online. Toch moet het geweldig leerrijk zijn om, zoals men vroeger deed, rond te reizen om oude meesters te kopiëren. Hoe kwaliteitsvol de foto of het beeldscherm ook is, het vervangt nooit de sensatie om het licht te zien weerkaatsen op echte verf.


Filip: Het is vanzelfsprekend om parallellen te zoeken tussen jouw werk en dat van hedendaagse Vlaamse schilders als Luc Tuymans of Michael Borremans. Voel je een verwantschap?


Karien: net als Tuymans en Borremans schilder ik natuurlijk figuratief en vertrek ik van foto’s. Ik maak een samenstelling, een soort collage van gevonden en eigen gemaakte foto’s waarbij ik sterk let op het gevoel dat het beeld bij mij teweegbrengt, en dat ik blijf herwerken en herschikken tot ik het beeld heb dat voldoet aan mijn eisen. Eigenlijk zou ik liever van een levend model vertrekken maar dit vergt een serieuze investering in tijd van het model. Voor de rest voel ik weinig verwantschap met die schilders. Het werk van Tuymans verwijst dikwijls naar een beladen geschiedenis zoals onze relatie met de Kerk, de oorlog of Congo. Mijn werk heeft niet de bedoeling om mensen aan te zetten om kritisch na te denken over de geschiedenis. Voor mij is de blik in de ogen van mijn personages het belangrijkst, daar start ik ook altijd mee. Ik ben bezig met het rijke scala van menselijke gevoelens zonder er daarom een raadsel van te maken. Dat laatste heb je dan weer wel bij Borremans.


Filip: Het is duidelijk dat jouw werk geen verbeelding is van een filosofisch traktaat. Toch gaat het om meer dan enkel een mooi plaatje. Het werk ‘our father’, bijvoorbeeld, dat een fragment van een meisje toont, krijgt door zijn titel al een zekere lading.


Karien: natuurlijk ben ik een kind van mijn tijd en wat de maatschappij beroert, sijpelt ook door in mijn werk. De titel ‘our father’ verwijst naar het gebed maar ook naar de religieuze vaderfiguur. Dit gecombineerd met de onschuld van het kleine meisje doet denken aan de recente schandalen van kindermisbruik in de Kerk. Of het daar nu verband mee houdt of niet, laat ik aan de toeschouwer over. Wanneer het beeld de kijker raakt en hem of haar doet rillen, ben ik daardoor bijna ontroerd want dat wil ik ook wel bereiken. Maar de associatie die mijn werk oproept en die de rilling veroorzaakt, speelt zich af in het hoofd van de kijker. De beelden die ik schilder, zetten hopelijk iets in beweging maar de gevoelens die ze losweken zijn niet noodzakelijk dezelfde als diegene die mij tot het werk hebben geïnspireerd.


Reeds drie jaar werkt Karien in stilte aan deze nieuwe verzameling schilderijen. Ze neemt haar tijd om haar techniek te verfijnen en te verrijken. Dit is de eerste tentoonstelling van deze periode uit haar schilderscarrière maar wel niet de eerste keer dat ze er mee in de openbaarheid komt. Haar werk werd geselecteerd voor de Saatchi Online Showdown en via het internet kun je er ook kaarten of prints van bestellen. Er ligt een spannende tegenstelling tussen de oude technieken van de schilderkunst die ze gepassioneerd gebruikt en de mogelijkheden van de nieuwe media waarmee haar werk bekend wordt. Dat is misschien ook het unieke van haar werk. Ondanks de eeuwenoude technieken is het onderwerp zeer actueel. Niet omdat het over de hedendaagse wereldproblemen gaat of zelfs niet omdat de personages soms moderne kleren dragen. Wel omdat het peilt in die oceaan van gedachten, dromen en zielenroerselen die eigen zijn aan de mens. Die oceaan wordt al lang bevaren door kunstenaars maar kan nooit volledig worden ontdekt en in kaart gebracht. Ik kijk nog eens naar het schilderij “humble” waarop een vrouw in een outfit van de jaren zestig de toeschouwer met een onbestemde blik aankijkt. Het doet me denken aan een zin van John Updike: “we kunnen de andere mens nooit echt kennen. In het beste geval zitten we er maar een beetje naast”.

 

Filip Strobbe